صبر و جزع

 (صبر) یعنی استقامت و بردباری در برابر مشکلات و حوادث، زندگی انسان همواره آمیخته با مشکلات است که اگر در مقابل آن بایستد وشکیبایی و مقاومت به خرج دهد، به یقین پیروز خواهد شد و اگر ناشکیبایی کند،هیچ گاه به مقصود نخواهد رسید.

صبربه معنی تحمل بد بختی ها، تن دادن به ذلت و تسلیم در برابر عوامل شکست نیست، بلکه بر عکس به معنی سخت کوشی، مبارزه، مقاومت در نتیجه، غالب شدن و پیروزی بر همه عوامل شکست میباشد .

مقاومت و ایستادگی در برابر نفس سرکش، هوا و هوس ها، زرق و برق دنیا و جاذبه های گناه از یک طرف و بردباری و شکیبایی در مسیر پیروی از فرمان های، خدا و عبادت و تذهیب نفس از طرف دیگر، از مصادیق صبر است .

قرآن در آیات بسیاری از صبر و صابرین سخن به میان آورده که نشانگر اهمیت ویژه و آثار نیکوی آن در زندگی مادی  و معنوی انسان است.

يَا أَيُّهَا الَّذِينَ آمَنُواْ اصْبِرُواْ وَصَابِرُواْ وَرَابِطُواْ وَاتَّقُواْ اللّهَ لَعَلَّكُمْ تُفْلِحُونَ

آل عمران آيه 200

ای کسانی که ایمان آورده اید! (در برابر مشکلات و هوس ها )استقامت کنید! و در برابر دشمنان (نیز)، پايدار باشيد و از مرزهاي خود، مراقبت کنید و از خدا بپرهیزید، شاید رستگار شوید.

اين آيه براي پيروزي و سربلندي مومنين، برنامه اي جامع معرفي ميكند كه عبارت است از:

ايستادگي در برابر حوادث و پيشامدهاي زندگي و خواهش هاي نفساني.

صبر و استقامت در برابر دشمنان.

آمادگي براي دفاع از خود و جامعه اسلامي.

تقوا و پرهيزكاري كه بايد در همه مراحل رعايت شود.

صبر در رويات اسلامي

حضرت محمد (ص) مي فرمايد:

صبر بر سه نوع است. صبر بر مصيبت( صبر در برابر حوادث دردناك مثل از دست دادن عزيزان، خسارت هاي عظيم مالي، به خطر افتادن آبرو و حيثيت اجتماعي، بيماري و ساير مشكلات كه در طول زندگي براي هر كس پيش مي آيد)، كسي كه در اين جهت صبر كند و آن را با شكيبايي تحمل كند، خداوند سيصد درجه براي او در نظر مي گيرد كه فاصله هر درجه مثل فاصله آسمان و زمين است و هر كس بر اطاعت( ايستادگي در برابر مشكلات و اطاعت از دستورات الهي مثل نماز، روزه، حج و جهاد) صبر كند، ششصد درجه پيدا مي كند كه فاصله هر يك با ديگري مثل فاصله انتهاي زمين تا عرش خداست و هر كس بر معصيت( ايستادگي در برابر شعله هاي سركش شهوات و هيجان هاي بر خاسته از هوا وهوس) صبر كند، خداوند نهصد درجه برايش مي نويسد كه فاصله هر يك با ديگري مثل فاصله منتهاي زمين تا منتهاي عرش خداست.

امام علي (ع) مي فرمايد: صبر، نيكوترين خصلت ايمان و ارجمندترين خوي انسان است.(1)

حضرت محمد (ص) مي فرمايد: از چيزهايي كه كمتر به شما داده شده يقين و صبر است.

به هر كس از اين دوبهره اش داده شود، ديگر برايش اهميتي نداشته باشد كه عبادت شب و روزه (مستحبي) روز را از دست دهد. اگر بر وضعيتي كه داريد صبر ورزيد خوشتر دارم از اين كه فردي از شما با اعمال همگي شما نزد من آيد.(2)

امام علي (ع) مي فرمايد: صبر، بهترين ياور در برابر روزگار است.(3)

حضرت محمد (ص) مي فرمايد: صبر، پوشاننده ي اندوه ها و ياور در بربر مشكلات است.(4)

امام علي (ع) مي فرمايد: صبر در كارها به منزله سر در بدن است.همچنان كه اگر سر از بدن جدا شود بدن فاسد مي شود، صبر نيز هرگاه از كارها جدا شود، كارها تباه مي گردد.(5)

نقل شده كه روزي از ابوالحجاج اقصري كه عارف و زاهد بود پرسيدند: شما نزد كدام استاد درس خوانديد؟ او گفت استاد من (جُعَل) بود.(جُعَل حشره اي است شبيه سوسك ).

خيال كردند شوخي مي كند ولي ابوالحجاج با جديت گفت: من شوخي نمي كنم.

پرسيدند: شما از جُعَل چگونه درس آموختيد؟

گفت: در يكي از شب هاي زمستان بيدار بودم، متوجه جُعَلي شدم كه مي خواهد از پايه چراغ بالا رود، چون پايه جراغ صيقلي بود. مي لغزيد و بر زمين مي افتاد. شمردم آن شب هفصد مرتبه بالا رفت و بر زمين افتاد و هيچ خسته و منصرف نشد، بسيار تعجب كردم.

براي خواندن نماز صبح از اطاق بيرون رفتم، پس از خواندن نماز برگشتم، ديدم بالاخره موفق شده و از پايه بالا رفته و در كنار فيتله چراغ نشسته است.

آنچه بايد از اين حيوان بياموزم، آموختم و دانستم كه براي به هر مقصود و هدفي، استقامت و كوشش لازم است.

حضرت محمد (ص) مي فرمايد: نشانه ي صابر سه چيز است:

اول آن كه تنبلي نمي ورزد، دوم آن كه افسرده و دلتنگ نمي شود و سوم آن كه از پروردگار خود شكوه نمي كند. زيرا اگر تنبل باشد حق را فرو مي گذارد و اگر افسرده و دلتنگ باشد شكر نمي گذارد و اگر از پروردگارش شكايت كند معصيت او كرده باشد.(6)

امام علي (ع) مي فرمايد: صبر، به اندازه ي مصيبت عطا مي شود.(7)

جزع

(جزع) یعنی بیتابی و بی قراری  در برابر مشکلات

امام صادق(ع) مي فرمايد: از خدا بترسيد و صابر باشيد، زيرا هر كه صبر نكند. بيتابي كردن او را به هلاكت افكند و به هلاكت افتادن او بر اثر بيتابي به اين معناست كه اگر بيتابي كند اجر نمي بيند.(8)

امام علي (ع) مي فرمايد: هر كه را صبر نرهاند، بيتابي هلاكش گرداند.(9)

امام صادق(ع) مي فرمايد: كم صبري، رسوايي به بار مي آورد.(10)

 

 1ميزان الحكمه

 2مسكن الفواد

 3غرر الحكم

 4ميزان الحكمه

 5الكافي

 6علل الشرائع

 7نهج البلاغه

 8البحار

 9نهج البلاغه

 10البحار

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2003  www.momenin.org