عيد فــطر و آداب و رسوم آن در میان ایرانیان

عيد فطر يکي از دو عيد بزرگ اسلامي است که در روز اول ماه شوال برگزار مي‌شود. مسلمانان پس از يک ماه روزه و عبادت پروردگار، چشم به راه اين روز بزرگ مي‌باشند و اين‌روز را جشن مي‌گيرند. عيد فطر بدرقه‌اي است بر ماه رمضان. در اين روز، روزه حرام است و گويي پس از يک ماه اطاعت از پروردگار، همگان در ضيافتي که از سوي رب‌العالمين تدارک ديده‌مي‌شود شرکت مي‌کنند.
در لغت به‌معني شکستن روزه و روزه‌گشودن آمده‌است و عيد فطر را عيد روزه‌گشادن نيز مي‌‌گويند. در صبح عيد فطر در همه‌ي شهرها و روستاهاي سرزمين‌هاي اسلامي نماز عيد فطر با تشريفات خاصي برگزار مي‌شود. گرچه نماز عيد فطر واجب نيست؛ اما تمام مسلمانان علي‌الخصوص آنان که موفق به روزه گرفتن شده‌اند، شرکت در نماز عيد فطر را مستحب مي‌دانند. برپايي نماز عيد فطر و ديگر مراسم مخصوص اين‌روز در نقاط مختلف بسيار ديدني و شنيدني است که به‌شرح يکايک اين آداب و مراسم مي‌پردازيم.
فرارسيدن اول شوال، عيد سعيد فطر فرصت مناسبي را پيش روي ما نهاد، تا پس از بررسي و استخراج و تنظيم اطلاعاتي گردآوري شده در پايگاه پژوهشهاي موضوعي "فرهنگ و تمدن تاريخي" از پيشينه و چگونگي برپايي ايان عيد مذهبي در ايران شناخت و آگاهي بيشتري حاصل نماييم . درهمين راستا پايگاه " فرهنگ و تمدن تاريخی" اداره کل پژوهش و آموزش سيما براي بازگو كردن بخشي از تاريخ و فرهنگ اين سرزمين - ايران - به بيان برخي مستندات تاريخي درخصوص آداب رسوم و چگونگي وداع و برپايي عيد و جشن ايرانيان و جايگاه اين عيد در ميان ايشان پرداخته-است.
در اين پايگاه پژوهشي آن دسته از اطلاعات تاريخي موجود در پايگاه كه به موضوعاتي چون پيشينه تاريخي اين عيد، آيين‌هاي مربوط به آن، برپايي جشن و نماز عيد در گذشته به ويژه در ميان حكمرانان و... در فرهنگ و آيين و سنن ايرانيان پرداخته را استخراج و ساماندهي كرده تا با شناخت و آگاهي از آنها اطلاعات بيشتري از جايگاه و اهميت اين عيد در فرهنگ دينيمان حاصل نماييم.
در جزوه حاضر كه دربردارنده برخی از مستندات و شواهد تاريخ مذهبي ایران است میتوان موضوعات مطرح شده را با نگاهی دقیقتر و ژرفاندیشانهتر بهعنوان يك سنت و آيين مطرح و مورد بررسی و تحلیل قرارداد.
شايان ذكر است با جاري و كاربردي ساختن اين اطلاعات در نظام پژوهشي و تولیدات سازمانی در قالب‌هاي نمايشي (فيلم و سريال، تله تئاتر، انيميشن و...) غيرنمايشي (مستند، تركيبي، ميزگرد، مسابقه، گزارش خبری و...) با مضامين معارفي، ميتوان اطلاعاتي از تاريخ مذهبي و فرهنگی ايران اسلامي را به بيننده ارائه نمود.
ويژگي‌هاي خاص پايگاه پژوهش‌هاي موضوعي "فرهنگ و تمدن تاريخي" كه آن را از ديگر پايگاه‌هاي اطلاعاتي- پژوهشي نه تنها در سازمان صدا و سيما بلكه از ديگر مراكز علمي و پژوهشي متمايز مي‌سازد آن است كه:
اين پايگاه به مانند يك دايرهالمعارف بزرگ تاريخي با بهره‌گيري از اسناد و مدارك دست اول و دوم معتبر تاريخي در حوزه فرهنگ و تمدن ايراني- اسلامي (از صدر اسلام تا انقلاب اسلامي ايران) به بررسي و مطالعه، استخراج، گردآوري، تنظيم و ذخيره سازي داده‌هاي تاريخي براساس سر فصل‌هاي موضوعي متنوع و متعدد پرداخته است تا براساس آن كليه محققان و پژوهشگران، برنامهسازان و دست‌اندركاران توليدي و ديگر علاقمندان به مطالعه در حوزه فرهنگ و تمدن ايران زمين از آن بهرهمند شوند.
پايگاه فرهنگ و تمدن تاريخي اداره كل پژوهش و آموزش سيما افتخاردارد با ساماندهي، پردازش، جهتدهي و پژوهش پايگاهي را تاسيس نمودهاست كه داده‌هاي آن:
شامل 110 هزار فيش تحقيقاتي.(بيش از 85 هزار ركود)
از بيش از 1260 عنوان كتاب.
در محدوده زماني از صدر اسلام تا انقلاب اسلامي (در هشت دوره تاريخي مجزا).
در محدوده جغرافيايي ايران زمين (مرزهاي ايران در سير تاريخي).
در ساختار نمودار درختي (با سرفصل‌هاي موضوعي كلي و فرعي) اطلاعات خود را ارائه نمودهاست.
در مجموعه جزوات با عنوان برگي از تاريخ‌ كه بر اساس برخي از مناسبتهاي ملي مذهبي موضوعات خاص تهيه و تنظيم شدهاست؛ دادههاي در قالب فيشهاي تحقيقاتي با عناويني چون: موضوع فيش، شرح فيش، ساير اطلاعات (كه شامل: نام كتاب ، نويسنده، مترجم، ناشر، سال نشر، محل نشر)، صفحه كتاب (كه فيش از آنها استخراج شده)، نام مآخذ و دوره تاريخي كه فيش و موضوع مربوط به آن است؛ تنظيم و ارائه شدهاست.
پايگاه پژوهشي "فرهنگ و تمدن تاريخي" اداره كل پژوهش و آموزش سيما اميد دارد، با توجه به پتانسيل‌هاي اطلاعاتي و پژوهشي موجود در حوزه تاريخ و در موضوعات جغرافيايي، اقتصادي، اجتماعي، فرهنگي و موسسات تمدنيجديد و با هدف ايجاد تنوع و تحول در امر برنامه‌سازي و پشتيباني از برنامه‌هاي توليد، علاوه بر در اختيار قراردادن اطلاعاتي جامع در اغلب زمينههاي تاريخي، به پاسخي فراخور نياز پژوهشگران و برنامهسازان دست يابد تا با ايجاد ارتباطي مستقيم با واحدهاي پژوهشي و توليدي سازمان، بخشي از خلأهاي پژوهشي برنامهسازي را پرنمايد.
درخاتمه اشاره به اين نكته لازم و ضروري است كه فيشها استخراج شده فقط به عنوان يك نمونه ارائه گرديده و درخصوص انتخاب آنها گزينش خاصي لحاظ نشده است. اطلاعات هر يك از فيشها مستند بوده و هيچگونه دخل و تصرفی بر روی آنها صورت نگرفته، مگر در موارد ضروری که در اين صورت نظرات ويراستار در داخل كروشه قيد شدهاست.
اميد است با ياري خداوند متعال، حاصل اين پژوهش كه به همت گروهي از اساتيد، محققان، ويراستاران و ديگر همكاران اداره كل انجام گرفتهاست؛ مراحل نهايي خود را نيز بپيمايد و مورد استفاده و بهرهبرداري كليه پژوهشگران، برنامهسازان و ديگر علاقمندان به حوزه تاريخ، فرهنگ و تمدن قرارگيرد

http://tvr.iribtv.ir/
 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

2003  www.momenin.org